در همه اشکال تحقیق کیفی، بعضاً همه داده ها از طریق مصاحبه جمع آوری می شوند. در واقع مصاحبه فرایندی است که در آن یک محقق و شرکت کننده در یک مکالمه بر سوالات تحقیق متمركز ميشوند و برخورد شخص با شخص ديگري است که در آن یک نفر اطلاعات فرد دیگری را استخراج می کند. برای بدست آوردن داده ها همچنين می توان از مصاحبه گروهی یا جمعی استفاده کرد. مصاحبه های فردي و مصاحبه های گروهی را می توان به عنوان مکالمه تعریف کرد، اما يك گفتگوی با هدف. هدف اصلی مصاحبه بدست آوردن نوع خاصی از اطلاعات است. محقق می خواهد بفهمد چه چیزی در ذهن دیگران است .

پاتون (2002) توضیح می دهد:
“ما با افراد مصاحبه می کنیم تا مواردی را که نمی توانیم مستقیماً مشاهده کنیم از آنها دریابیم. ما نمی توانیم احساسات ، افکار و اهداف افراد را مشاهده کنیم. ما نمی توانیم رفتارهایی را که در برهه ای از زمان قبلی رخ داده اند مشاهده کنیم. ما نمی توانیم شرایطی را که مانع از حضور ناظر است، مشاهده کنیم. ما نمی توانیم ببینیم که مردم چگونه جهان را براي خود مي سازند و چه معانی به آنچه در جهان می گذرد، منتسب می کنند. ما باید در مورد آن موارد از مردم سوال کنیم”.

هدف مصاحبه

بنابراین هدف از مصاحبه عمقي این است که به ما اجازه دهد وارد دیدگاه شخص مقابل شویم. مصاحبه زمانی ضروری است که نتوانیم رفتار ، احساسات یا نحوه تفسیر مردم از جهان پیرامون را مشاهده کنیم. همچنین هنگامی که به وقایع گذشته علاقه مندیم که تکرار آنها غیرممکن است ، مصاحبه ضروری است. به عنوان مثال ، روانشناسان آموزشي ممکن است به واکنش دانش آموزانی که شاهد حمله معلمی در مدرسه بوده اند ، علاقه مند باشند. به همین ترتیب ، یک واقعه فاجعه بار مانند یک حادثه هسته ای یا یک فاجعه طبیعی قابل تکرار نیست، اما تأثیرات آن بر یک جامعه ممکن است کانون مطالعه موردی کیفی باشد. مصاحبه می تواند برای جمع آوری داده ها از تعداد زیادی از افراد که طیف وسیعی از ایده ها را نمایندگی می کنند ، استفاده شود. کتاب ترکل (2001) در مورد رمز و راز مرگ بر اساس ده ها مصاحبه با افراد از همه اقشار است. به طور خلاصه ، تصمیم گیری برای استفاده از مصاحبه به عنوان روش اصلی جمع آوری داده ها باید براساس نوع اطلاعات مورد نیاز و اینکه آیا مصاحبه بهترین راه برای بدست آوردن آنها است ، باشد. مصاحبه، داده بهتر یا بیشتر و با هزینه کمتری نسبت به سایر  تکنیکها به دست می آورد!

هیچ راه حل ساده ای برای مشکل بهبود کیفیت مراقبت بهداشتی وجود ندارد. تحقیقات نشان داده است که بهبود کیفیت مراقبت بهداشتی چقدر می تواند دشوار باشد ، همچنین تحقیقات نتوانسته روشهای قابل اعتماد و  موثر  برای تغییر خدمات و عملکرد حرفه ای به سمت بهتر شدن کیفیت خدمات ارائه کند. این موضوع بستگی زیادی به دیدگاه کاربران ، نگرش ها و رفتارهای متخصصان در بستر سازمان ها و تیم های مراقبت های بهداشتی آنها دارد. روش تحقیق کیفی ، روشهای متنوعی را برای شناسایی آنچه واقعاً برای بیماران و مراقبین اهمیت دارد و موانع تغییر عملکرد و توضیح اینکه چرا بهبودی رخ می دهد یا خیر ، ارائه می دهد. استفاده از چنین روش هایی در مطالعات آینده می تواند منجر به درک بهتر نحوه بهبود کیفیت خدمات بهداشتی شود.

برخی از نمونه های تحقیقات کیفی در مورد کیفیت مراقبت های بهداشتی

تحقیقات کیفی به روشهای مختلفی برای بررسی کیفیت مراقبت های بهداشتی مورد استفاده قرار گرفته است. در سه حوزه زیر ، روش تحقیق کیفی می تواند موجب بهبود کیفیت گردد:

  1. در شناسایی ویژگیهای برجسته مراقبت برای تاثیر بر ارائه خدمات و سازمان
  2. در واکاوی و کشف موانع سازمانی برای تغییرات ، به ویژه در زمینه ارزیابی مراقبت های بهداشتی
  3. تکمیل سایر رویکردهای تحقیقاتی مثل روشهای کمی یا در توسعه اولیه متغیرها و یا در توضیح  یافته های پژوهش کمی.

شناسایی آنچه واقعاً برای بیماران و ارائه دهنده مراقبت اهمیت دارد

مصاحبه ها یا  بحث گر.هی متمرکز به ویژه در ارزیابی دیدگاه کاربران در مورد خدمات و ارائه خدمات درمانی و آشکارسازی اینکه چرا برخی مراقبتها با کیفیت پایین درک و تفسیر می شوند ، مفید است. در یک مطالعه مبتنی بر مصاحبه ، تصورات و ادراک  بیماران از اطمینان خاطری که روماتولوژیست ها می دادند  بررسی شد و مشخص شد که روشهای معمول برای اطمینان بخشیدن ، با به حداقل رساندن یا کم اهمیت جلوه دادن وضعیت ورم مفاصل ، اغلب توسط بیماران اشتباه تفسیر می شود. این مطالعه نشان داد که پزشکان باید از دیدگاهها و تجربیات خود بیماران در مورد مشکلات سلامتی بیشتر آگاه باشند و توضیحات و اطلاعات آنها را برای برجسته شدن این گروه از بیماران تطبیق دهند.

مشابه این مطالعه، یک مطالعه استرالیایی نشان داد که کیفیت اطلاعات و اطمینان به زنانی که نتایج آزمایش غیر معمول پاپ اسمیر سرویکس را دریافت می کردند، ضعیف بود و روشهای مختلف سازماندهی خدمات را برای برآوردن نیازهای اطلاعاتی زنان و بهبود کیفیت مراقبت توصیه می کرد. کار کیفی می تواند در شناسایی عوامل فرهنگی و اجتماعی که مانع یا مشوق استفاده از خدمات میباشند، مفید باشد. این اطلاعات می تواند مستقیماً به ارائه دهندگان خدمات درمانی بازگردانده شود تا به آنها در ارائه خدمات بهتر کمک کند.

 شناسایی موانع تغییر

روش تحقیق کیفی با تعیین دلایل رفتارهای خاص می تواند به شناسایی موانع اعمال تغییر کمک کند. موفقیت در صورت استفاده از روشهای به کار گرفته شده برای تغییر جهت رفع موانع غالب ، بیشتر محتمل خواهد بود. از مطالعات مبتنی بر مصاحبه برای شناسایی عوامل قابل تغییر مرتبط با تجویز پزشکان عمومی و تشخیص عوامل مرتبط با پزشک و بیمار که سطح بالایی از تجویز آنتی بیوتیک ها را توضیح می دهند ، استفاده شده است.  برخی تحقیقات مشاهده ای در مورد تصمیم گیری در کنفرانس های مراقبت از قلب و جلسات توانبخشی عصبی نشان داد که چگونه تصمیمات بین این دو نوع خدمات متفاوت است. شفاف سازی این قوانین تصمیم گیری امکان مشاهده یا بهبود این فرایند را ممکن می سازد.

در جاهای دیگر ، مصاحبه با پزشکان عمومی در یک کارآزمایی تصادفی در مورد اجرای دستورالعمل های مدیریت افسردگی به منظور مطابقت استراتژی های مداخله با نیازهای پزشکان استفاده شد. موانع مشخص شده برای تغییر شامل توانایی درک شده توسط پزشکان  برای ارزیابی خطر خودکشی و اطلاع بیماران از مصرف داروهای خود می باشد. تحقیقات بیشتری برای روشن شدن موثرترین روش ها برای شناسایی موانع تغییر و بررسی چارچوب های نظری که می توانند برای درک موانع مورد استفاده قرار گیرند ، مورد نیاز است. ساختارها و رفتارهای پیچیده سازمان های مراقبت های بهداشتی به طور فزاینده ای به عنوان عوامل مهم در تعیین کیفیت مراقبت شناخته می شوند.  به هر حال ، تحقیقات بیشتری برای بررسی اینکه کدام روشهای کیفی می تواند مفیدتر باشد و در چه شرایطی باید استفاده شود مورد نیاز است.

ارزیابی تکوینی

یکی دیگر از نقاط قوت تحقیقات کیفی ، نقش آن در ارزیابی تکوینی است. روشهای کیفی می توانند بینشی در مورد فرایند اجرای سیاست ها ، شناسایی اینکه در کجا و چرا این امر موفق است، از روشهای کیفی برای هدایت طراحی کلینیک جدید “یک مرحله ای” برای زنان مبتلا به مشکلات قاعدگی و ارزیابی خدمات از دیدگاه بیمار استفاده شده است.

روش تحقیق کیفی بعنوان روشی برای تکمیل سایر تحقیقات

مدتهاست که از روش تحقیق کیفی برای تکمیل رویکردهای تحقیقات کمی استفاده می شود ، به ویژه در طراحی تحقیق و توسعه متغیرهای وابسته. از آنها در کارهای مقدماتی پیمایش استفاده می شود برای توسعه پرسشنامه بعنوان مثال توسعه متغیرهای کمی دیدگاه بیماران با اکتشاف نظرات نمونه بیماران با استفاده از روشهای کیفی آغاز شود . آنها همچنین می توانند به عنوان بخشی از روند انتشار شواهد تحقیق مورد استفاده قرار گیرند و ممکن است به ویژه در ایجاد یافته های مربوط به بیماران و ارائه دهندگان مراقبت مفید باشند.

بنابراین ، اگرچه ترکیب نظرات بیماران یا مراقبین دشوار است ، اما گاهی اوقات روشهای کیفی در توضیح توصیه ها و دستورالعمل ها مفید خواهد بود. انتخاب روش بستگی به موضوع و شواهد دارد، اما اگر جنبه های بین فردی مراقبت اهمیت دارد و یا شواهد موجود محدود باشد، مصاحبه یا بحث گروهی با بیمار یا مراقب مناسب است.

خلاصه اینکه روشهای متعددی برای جمع آوری داده ها در تحقیقات کیفی وجود دارد ، از جمله روشهای مصاحبه عمیق، بحث گروهی و مشاهده، روشهای نمونه گیری نظری یا هدفمند هستند و تجزیه و تحلیل ممکن است استقرایی یا قیاسی باشد.  این روشها ممکن است برای شناسایی آنچه واقعاً برای بیماران و مراقبین اهمیت دارد ، مورد استفاده قرار گیرد و همچنین می تواند برای توضیح موانع پیشرفت و علت پیشرفت یا عدم پیشرفت استفاده شود. روش های کیفی می توانند سهم مهمی در درک نحوه بهبود کیفیت مراقبت های بهداشتی داشته باشند.

برخي برداشت‌هاي نادرست راجع به تحقيقات كيفي به واسطه استفاده از برخی واژه ها ايجاد شده و حتي ممكن است هنوز هم این واژه ها استفاده شود و براي محققيني كه زمينه‌هاي علوم اجتماعي ندارند، نامانوس باشد . واژه تحقيق كيفي و “روش كيفي” اغلب بجاي هم استفاده ميشوند ، اما اگر بخواهيم خيلي قاطع صحبت كنيم ، واژه روش تحقيق به تكنيكی از تحقيقات خاص گفته ميشود كه براي جمع‌آوري داده‌ها در مورد دنياي اجتماعي بکار می روند . انتخاب روش تحقیق نوعاً بوسيله يك راهبرد تحقيق يا يك سري از تصميمات در مورد طراحي تحقيق تبيين ميشود . همچنين بوسيله باورهايي در مورد اينكه دنياي اجتماعي چگونه مي تواند مورد مطالعه قرار گيرد و چطور اعتبار یافته‌های اجتماعي توسط چنين تحقيقاتي ارزيابي ميشود.  براي بسياري از دانشمندان علوم اجتماعي ، انتخاب يك روش تحقيق خاص ناچاراً متاثر از يك ديدگاه نظري خاص ميباشد و يا با يك سري از مفاهيم توضيحي مرتبط مي‌باشد كه چارچوبي براي تفكر در مورد دنياي اجتماعي ايجاد كرده و تحقيق را متاثر مي سازد.

برخي ديدگاههاي تئوري كه روش‌های كيفي را متاثر مي‌سازد عبارتند از :

 

در نتيجه اين دیدگاه‌های نظري متفاوت ، مطالعات كيفي نه منحصر به فرد هستند و نه به خوبي تعريف شده اند. يك اختلاف نظر مهم در مورد ماهيت شكل دهنده اصول مطالعات كيفي وجود دارد.  لذا، بعنوان مثال، سيلورمن چهار تعريف از تحقيقات كيفي را قبل از اينكه بخواهد توصيه‌هاي خودش را در مورد چگونگي تحقيق كيفي ارائه بدهد،  مرور مي‌كند. در جاي ديگر ، همرسلي ايده‌هاي روش شناختي كه زير بناي تفكر شيكاگويي تحقيقات كيفي است با تاكيد بر روش‌هاي طبيعي  مورد بررسي قرار میدهد. بحث در مورد تحقيقات كيفي به حدي است كه دنزين و لينكون مجبور شدند كه نتيجه بگيرند كه “بوسيله يك سري از كشمكش‌ها، تناقض‌ها و امتناع ها ابتدائاً تعريف شده است “. تفاوت‌ها و تمايزات بين حالات نظري مختلف مكرراً به روشنی بيان  شده است‌، اما در عمل اين تفاوت‌ها اغلب كمتر واضح و عيني است.

بعلاوه ارتباط بين تحقيق و ديدگاه‌هاي نظري ممكن است هميشه واضح نباشد، گاهي اوقات اين ارتباط مخفي است و يا خيلي ساده در نظر گرفته نمي‌شوند . بنابراين، درحاليكه بسياري از دانشمندان علوم اجتماعي ادعا مي‌كنند كه تحقيق بايستي توسط تئوري و پايه‌هاي نظري هدايت شود، اما ديگران پيشنهاد كرده‌ اند كه لينك و ارتباط بين تئوري و روش‌شناسي اغراق شده است . به عنوان مثال، برنن گفته است :

كار تحقيق يك كار بهم ريخته و آشفته است كه بندرت مطابق با مدل هايي كه در متون روش شناسي تعيين شده،  انجام ميشود . بعنوان مثال در عمل ، خيلي معمول نيست كه معرفت شناسي (مثل تئوري خاص ماهيت علم كه توسط محقق بكار گرفته ميشود)،  تنها تعيين كننده يك روش تحقيق باشد. هيچ  ارتباط  يك به يك و ضروري بين معرفت شناسي و روش ها وجود ندارد.

او معتقد است كه انتخاب روش تحقیق و چگونگي استفاده از آن تحت تاثير سئوال تحقيق يا ملاحظات تكنيكي و عملي است تا حالات نظري محقق (گرچه ديگران با آن مخالفند ). اين امر بطور خاص شايد در تحقيقات خدمات بهداشتي بعلت ماهيت كاربردي آن صادق باشد : تحقيق در اين حيطه بيشتر به سمت مشكلات و موارد عملي خاصي سوق پيدا ميكند و اين در مقايسه با تمايلات نظري بيشتر ممكن است روش تحقيق را تعيين كند.

استفاده از نظریه در علم یک موضوع بحث برانگیز و مداوم در زمینه تولید دانش است. در حوزه روش تحقیق کیفی ، رویکردهای مختلفی در ادبیات با استفاده از اصطلاحات چارچوب مفهومی ، چارچوب نظری ، پارادایم ، و معرفت شناسی تعریف می شوند. در حالی که این رویکردها در زمینه خاص خود مفید هستند ، استفاده متعادل و متمرکز از چارچوب نظری می تواند رویکرد کیفی را تقویت کند. تاثیر تئوری تقریباً در همه جنبه های مطالعه نفوذ می کند – حتی اگر نویسنده این تأثیر را تشخیص ندهد. رویکردهای روش شناختی استفاده از نظریه را شبیه به گنجه کت که موارد مختلف را می توان در آن قرار داد ، ذکر کرده اند یا لنزی که از طریق آن ادبیات و داده های مورد مطالعه مشاهده می شود. در این مقاله ، در مورد استفاده مناسب از تئوری در تحقیق کیفی و نقش یک چارچوب نظری و همچنین ملاحظاتی مانند پیشگیری ازاتکای بیش از حد به نظریه در صورتی که توانایی خلق و نوآوری را محدود کند، مطالب مفیدی ارائه شده است.

 

The Central Role of Theory in Qualitative Research

ارزیابی پایایی بین کدگذارها اغلب به عنوان یک اقدام خوب در تجزیه و تحلیل کیفی توصیه می شود. . موضوع فوق تا حدود زیادی  در بین محققین کیفی بحث برانگیز است و برخی معتقدند که بررسی پایایی بین کدگذار ها در تحلیل کیفی مناسب این رویکرد نمی باشد و گامی غیر ضروری در تجزیه و تحلیل کیفی به شمار می رود. با این حال ارزیابی پایایی بین کدگذار ها یا intercoder reliability می تواند مزایای بی شماری برای مطالعات کیفی به همراه داشته باشد . مزایای این بررسی شامل موارد زیر است :

  1. بهبود روش مندی و نظم تجریه و تحلیل در مطالعات کیفی
  2. بهبود ارتباط برقرار کردن با خواننده پژوهش کیفی و شفافیت فرآیند کدگذاری برای خواننده تحقیق
  3. ترویج انعکاس پذیری (reflexivity) در مورد موقعیت محقق و گفتکو بین اعضای تیم های تحقیقاتی
  4. بهبود قدرت متقاعد کردن مخاطبین مختلف در مورد قابلیت اطمینان به تجزیه و تحلیل و کدگذاری

دو راه وجود دارد:

  1. ارزیابی توافق بین کدگذارها با ارائه ضریب کاپا بالای 70% و یا درصد توافق بالای 90%
  2. کدگذاری توافقی یا consensus coding که در آن همه اعضای تیم تحقیق در مورد همه کدها به توافق میرسند.

گاهی توافق آماری در تحقیق کیفی امکان پذیر نیست یا ملموس نیست گرچه در نرم ازفزارهای تحلیل داده کیفی مثل مکس کیو دا شما می توانید ضریب توافق بین کدگذارها را بدست آورید . البته چون کدها خیلی تفسیری و تحلیلی هستند ، این توافق بین کدگذارها خیلی بعید است بخصوص اگر کدگذاری باز انجام شود که خیلی مشکل خواهد شد. در کدگذاری توافقی ، کدگذار ها می توانند جداگانه کدگذاری کنند و سپس در یک یا چند جلسه طولانی با هم بنشینند و با بحث و گفتگو به توافق در کدگذاری برسند. ارائه فقط یک درصد توافق بین کدگذارها و یا ضریب کاپا به تنهایی کافی نیست و اطلاعات زیادی به خواننده نمی دهد. خیلی اهمیت دارد که فرآیند رسیدن به توافق را توصیف کنید و توضیح دهید که چطور به این اعداد رسیدید.

همچنین بسته به مجله ای که شما قرار است مقاله خود را ارسال کنید ممکن است از شما ضریب یا درصد توافق بخواهند. لذا بهتر است به نمونه مقالات کیفی آن مجله دقت کنید آیا ضریب ارائه داده یا توضیح داده اند. به هر حال لازم است فرایند رسیدن به توافق بین کدگذارها تشریح شود زیرا ارائه یک نمره خیلی از حقایق را پنهان می کند.

در ویدئوی کوتاه زیر به اختصار نحوه برآورد توافق بین کدگذارها در یک مصاحبه که توسط دو نفر با رویکرد قیاسی کدگذاری شده است با استفاده از نرم افزار مکس کیودا 2020 توضیح داده شده است .

با این حال در مورد انجام و بررسی پایایی درونی دستورالعمل های کمی برای محققین کیفی وجود دارد تا بتوانند بدرستی پایایی بین کدگذارها را بررسی و ارزیابی کنند و بسیاری از مقالات کیفی لازم است در این خصوص توضیح دهند تا اعتبار و باور پذیری نتایج را افزایش دهند. مقاله زیر راهنمای خوبی برای انجام ارزیابی پایایی بین کدگذار ها است که توصیه می کنم افرادی که علاقمند هستند مطالعه کنند. این مقاله در ابتدا توضیح می دهد که پایایی بین کدگذار ها چیست و استدلال های مختلف در موافقت و مخالفت با این ارزیابی را توضیح داده و سپس راهنمایی هایی عملی برای انجام چنین ارزیابی ارائه می دهد.

Download PDF

توجه: لطفا جهت تهیه فایل ویدیویی 12 ساعته این کارگاه با 50% تخفیف استثنایی، به بخش محصولات، وبینارها و کارگاههای آنلاین در وب سایت بروید. 

کارگاه جامع آموزش روش تحقیق کیفی یک دوره آنلاین آموزشی است که صفر تا 100 پژوهش کیفی را در 12 ساعت به شما آموزش می دهد.

مزیت این دوره:

  1. این دوره مناسب همه دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی و اعضای محترم هیات علمی از رشته های مختلف علوم اجتماعی و سلامت می باشد.
  2. مدرس کارگاه، با اختصاص زمان پرسش و پاسخ و رفع اشکال در قالب جلسات و همچنین گروه واتساپی تلاش خواهد کرد به همه سوالات دانشجویان ومحققین و اعضای هیات علمی پاسخ دهد.
  3. تمایز این دوره با دیگر دوره های آموزش روش تحقیق کیفی این است که فراگیران در این دوره با مراحل اولیه شروع پژوهش کیفی آشنا شده (مبانی فلسفی)، پروپوزال نویسی و طراحی ، اجرا و در نهایت تحلیل داده کیفی آشنا میشوند و با مثالهای عملی مهارت کسب می کنند. همچنین علاوه بر تئوری تحلیل داده کیفی،  با نحوه مدیریت داده با استفاده از نرم افزار مکس کیودا برای تحلیل داده های کیفی آشنا می شوند و در نهایت نحوه مقاله نویسی را آموزش می بینند. در واقع یک دوره آموزشی کامل و فشرده در 12 ساعت در مورد روش تحقیق کیفی ارائه خواهد شد.
  4. گواهی معتبر و رسمی به شرکت کنندگان در کارگاه ارائه خواهد شد .
  5. دسترسی به فایل های صوتی / یا تصویری پس از اتمام کارگاه با تخفیف 100% از طریق وب سایت مطالعات کیفی

مدرس کارگاه

دکتر فریده خلج آبادی فراهانی ، عضو هیات علمی موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور و مدیر گروه آموزشی مطالعات کیفی ، ایشان سابقه آموزش و انجام پژوهشهای کیفی را از بیش از 15 سال گذشته دارد و هم بعنوان ناظر و استاد راهنما و مشاور پایان نامه های متعدد کیفی فعالیت کرده و کارگاههای کیفی زیادی برگزار نموده است.

موضوعات

  1. معرفت شناسی و مبانی فلسفی پژوهش کیفی، پروپوزال نویسی و طراحی پژوهش کیفی، اجرای پژوهش کیفی (نمونه گیری و مصاحبه عمیق، بحث گروهی)
  2. تحلیل داده کیفی (سه رویکرد تحلیل تماتیک، گراندد تئوری و پدیدارشناسی) ، آموزش تحلیل با استفاده از نرم افزار مکس کیودا 2018
  3. بررسی اعتبار و روایی در پژوهش کیفی
  4. مقاله نویسی در پژوهش کیفی و انتشار نتایچ تحقیق کیفی ، پرسش و پاسخ

روز و تاریخ :  شنبه، یکشنبه، دوشنبه، سه شنبه، چهارشنبه ، پنج شنبه (مورخ  19، 20، 21،  22، 23، 24، تیر ماه) سال  1400

هر جلسه از ساعت 18 تا 20 (6 الی 8 عصر) برگزار گردید.

دسترسی گسترده به اینترنت در بین جوانان و مواجهه اجتناب ناپذیر آنها با محتوای خارج عرف جنسی، نگرانی زیادی در مورد اثرات نامطلوب شناختی، روانی، رفتاری و اجتماعی آنها ایجاد كرده است. هدف اين تحقيق ، واكاوي عوامل ساختاري كلان و مياني زمينه ساز مصرف پورنوگرافي در اينترنت از ديدگاه جوانان است. به اين منظور پژوهش كيفي با رويكرد تفسيري و روش تحليل محتوا انجام شد و تعداد 54 مصاحبه عميق با دختران و پسران 18-15 ساله در شهر تهران در سال 1395 به روش نمونه گيري هدفمند صورت گرفت.

عوامل زمينه ساز مصرف پورنوگرافي در اينترنت به شرح زير استخراج گرديد: 1. پارادوكس يا تضاد ارزشهاي جنسي در فضاي واقعي جامعه ، 2. ناهماهنگي بين هجوم فرهنگي نرم و تلاشهاي رسانه ملي در جهت ارتقاي سواد رسانه اي ، 3. ساختار هدفمند و هوشمند فضاي مجازي و اينترنت براي جذب مخاطبين به محتواي جنسي نامتعارف و 4. ناكارآمدي مدارس در توانمندسازي جوانان در رسانه و آموزش سواد رسانه اي در حوزه آسيب هاي جنسي. بنابراين مسئولين و سياست گزاران حوزه جوانان ضروري است نسبت به تحولات ارزشي جامعه و نقش آن در آسيب پذيري نسل جوانان در مواجهه با محتواي جنسي نامتعارف در اينترنت و فضاي مجازي آگاه باشد و مداخلاتي ساختاري مناسب در رسانه و مدارس همگام با تغييرات فوق معرفي كنند، بخصوص آموزش و فرهنگ سازي در جهت  توانمندسازي جوانان و نوجوانان در برابر آسيب هاي اجتماعي و جنسي فضاي مجازي ضروري است.

Download PDF

ویدیوی آموزشي ارزیابی انتقادی مطالعات کیفی، در راستای آموزش روش تحقیق کیفی برای محققین، اعضای هیات علمی و دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی می باشد. آموزش ارزیابی انتقادی تحقیق کیفی و يا مقاله کیفی، مناسب محققینی است که متاسنتز (مطالعه مروري تحقيقات كيفي) انجام میدهند و یا داوری مقالات كيفي و پايان نامه کیفی انجام داده و یا در صدد نوشتن نتایج تحقیق کیفی در قالب مقاله و سابميت آن به مجلات علمي پژوهشي معتبر می باشند.

محتوای فايل ويدئويي ارزیابی انتقادی مطالعات کیفی

در این ویدیو 8 معیار مهم آموزش داده می شود که لازم است هر مقاله کیفی آنها را داشته باشد تا مناسب تلقی گردد و احتمالا انتخاب شود براي بررسي مروري و يا براي چاپ در مجله معتبر علمي پژوهشي. در اين ويدئوي آموزشي بر دو فاكتور مهم كه موجب مي شود مقاله جذابيت اوليه براي بررسي ساير محققين داشته باشد تاكيد مي گردد كه شامل “مسئله پژوهش” و “سوال تحقيق” است . مسائل پژوهشي مهم و اساسي و نحوه ارائه شفاف سوال پژوهش بر جذابيت اوليه مقاله مي افزايد .

اين معيارها شامل تناسب سوال تحقيق کیفی با رويكرد پژوهش كيفي ، تناسب استراتژي نمونه گيري با رويكرد پژوهش كيفي ، اطلاعات كافي در مورد روش جمع آوري داده و تناسب آن با رويكرد مشخص پژوهش كيفي ، تحليل داده ها و تناسب آن با رويكرد كيفي ، نقش محقق در فرآيند پژوهش و مشخص نمودن موقعيت محقق در پژوهش، ملموس بودن نتايج پژوهش، انطباق نتيجه گيري با يافته هاي پژوهش و در نهايت انتقال پذيري يافته هاي پژوهش به ساير بافت ها و بسترهاي باليني و اجتماعي مي باشد.

در اكثر موارد در آموزش روش تحقيق كيفي اين معيارها بطور جداگانه بعنوان ارزيابي انتقادي ارائه نمي گردد و اين ويدئو ملاك هاي ارزيابي انتقادي را بطورخلاصه ارائه مي كند. مدت اين ويدئو 18 دقيقه بوده و افرادي كه تمايل داشته باشند اطلاعات جزئي تر در مورد روش تحقيق كيفي با تاكيد بر مقاله نويسي كيفي كسب كنند پيشنهاد مي شود محصول فايل ويدئويي 4 ساعته با عنوان” اصول مقاله نويسي كيفي و نكات كاربردي آن” كه در مهر ماه 1399 برگزار گرديد ، از وب سايت مطالعه كيفي، بخش محصولات تهيه نمايند.

 

آموزش پژوهش كيفي : روشهاي جمع آوري داده و تحليل در گراندد تئوري

در آموزش پژوهش كيفي، روشهاي غالب جمع آوري داده ها در رويكرد گراندد تئوري بعنوان روش مصاحبه عميق (معمولا باً ضبط صوتی)، مشاهدات مشاركتي و غير مشاركتي، مکالمات ثبت شده در دفتر خاطرات، یادداشت های میدانی، توصیف مصادیق مقایسه ای و تجربه شخصی مشخص ميشود. همانطور که گفته شد، شرکت کنندگان در یک مطالعه نظریه زمینه ای اغلب بیش از یک بار مصاحبه خواهند شد، و از آنها خواسته می شود که در مورد نتیجه گیری های اولیه استخراج شده توسط محقق تأمل كرده و پالایش کنند. در قیاس با رویه‌های «آزمایش فرضیه» در تحلیل کمی، نظریه های زمینه‌اي اغلب نظریه های خود را با مصاحبه مجدد با شرکت کنندگان، درخواست بازخورد خود، یا با مصاحبه با گروه جدیدی از شرکت کنندگان در مورد اینکه عناصر فرضیه‌ای نظریه جدید در واقع تجربه خود را به خوبی توضیح می دهند، آزمایش خواهند کرد.

مرور ادبيات قبل از جمع آوري داده در رويكرد گراندد تئوري : آري يا خير؟؟؟

روش‌های انجام این نوع جمع‌آوری داده‌ها به طور مشخص با روش‌های مشابه در همه رويكردهاي كيفي متفاوت نیست. چنانچه در بيشتر موارد در آموزش پژوهش كيفي تاكيد مي گردد در گراندد تئوري گاه محقق از مرور ادبيات بطور گسترده قبل از وارد شدن به ميدان تحقيق امتناع مي كند به اميد اينكه خطا و آلودگي در اثر آشنا شدن با موضوع در پيشينه در نتايج پژوهش ايجاد نشود. هدف اين است كه به داده ها اجازه داده شود كه براي توصيف و توضيح غني پديده مورد نظر، تحليل آنها را هدايت كند.

روش های تحلیل داده ها

هدف نظریه زمینه‌ای يا گراندد تئوري در آموزش پژوهش كيفي،  فراتر از اهداف توصیفی و تفسیری است كه ساير رويكردهاي كيفي دنبال مي‌كنند، و هدف آن ساخت نظریه ها است، تحلیل داده ها كمي پیچیده تر است و هدف آن دستیابی به یک قدرت توضیحی است که در رویکردهای دیگر لازم نیست. قلب رویکرد نظریه زمینه ای در استفاده از “کدگذاري” و شكل اصلي آن از تجزیه و تحلیل داده ها رخ می دهد. سه نوع مختلف از کدگذري وجود دارد که به شیوه ای کم و بیش مرحله اي مورد استفاده قرار می گیرند (اشتراوس و کوربین، ۱۹۹۰، ۱۹۹۸، پاتون، ۲۰۰۳؛ و کرسول، ۱۹۹۸) .

كدگذاري در گراندد تئوري:

  1. کدگذاری باز

اولین نوع کدنویسی کدگذاری باز است که بسیار شبیه هدف توصیفي علم است. معمولاً کدگذاری باز ابتدا انجام می شود. محقق در حین کدنویسی باز، پدیده های مورد مطالعه را برچسب می کند و دسته بندی می کند. این شامل فرآیند توصیف داده ها از طریق ابزارهایی مانند بررسی ، مقایسه ، مفهوم سازی و طبقه بندی است. برچسب ها برای توصیف یک یا چند کلمه از دسته هایی که شخص در داده ها پیدا می کند ، ایجاد می شوند. نمونه هایی برای همه این دسته ها جمع آوری شده است. به عنوان مثال ، در یک مطالعه تئوری مستدل درباره اثرات سو استفاده جنسی کودکان ، کدگذاری باز ممکن است در گزارش های شرکت کنندگان برخی از دسته ها را پیدا کند: احساس ناتوانی ، نفرت از خودم ، نفرت از سوء استفاده کننده یا احساس آسیب دائمی.

طبقه بندي ها با دقت بیشتری مورد مطالعه قرار می گیرد تا زیر طبقات را شناسایی کند که  ويژگي و ابعاد نامیده می شوند. به عنوان مثال، محقق در مثال ما ممکن است کشف کند که “نفرت از خودم” دارای طیف گسترده ای از قدرت عاطفی – در برخی از شرکت کنندگان بسیار قوی است، در حالی که در برخی دیگر،  قوی نیست. دسته بندی ها، ويژگي، و ابعاد کشف شده در داده ها به طور کامل در کلمات شرکت کنندگان توصیف شده است.

  1. کدگذاری محوری یا کدگذاری بازتابی

نوع دوم کدگذاري، کدگذاری محوری یا کدگذاری بازتابی است که شامل پیدا کردن پیوندهایی در میان دسته ها، خواص و ابعادی است که از کدگذاری باز به دست آمده اند. (یک پیوند یک محور است، از این رو اصطلاح محوری ناميده شده است.) کدگذاری محوری در واقع چگونه انجام می شود؟ کدگذاری محوری ابتدا دسته های مرکزی را در مورد پدیده شناسایی می کند. این دسته مرکزی یا هسته ، مهم ترین جنبه (ها) از عنصر پدیده است كه به وضوح دارای بزرگترین قدرت در كل داده ها است و در همه یا بیشتر گزارش های شرکت کنندگان یا سایر داده ها نشان داده می شود. به عنوان مثال ، دسته اصلی پدیده اثرات روانشناختی سوء استفاده جنسی در کودکان ممکن است “احساس ناتوانی” باشد.

کاربرد کدگذاری محوری در آموزش پژوهش کیفی

در آموزش پژوهش كيفي، تاكيد مي شود كه محقق داده ها را به دقت بررسی می کند تا شرایط علي را کشف کند که دسته هایی از شرایط مؤثر بر طبقه مرکزی هستند. به عنوان مثال، در مطالعه سوء استفاده جنسی از کودکان، یک وضعیت علي يا شرايطي ممکن است یافت شود که “تحقیرهای مکرر”، وضعیتی است که در سراسر بسیاری از گزارش ها برای حمایت یا نفوذ در توسعه احساس ناتوان بودن (طبقه مرکزی) یافت می شود.

محقق كدكذاري محوري را با شناسایی تعاملات و ارتباطات میان طبقات ادامه مي دهد. استراتژی ها در مثال فوق می تواند به عنوان مثال «تحقیرهای مکرر احساسات ناتوان را تقویت کند، اما نفرت از سوءاستفاده کننده را تضعیف کند در حالی که نفرت از خود را تقویت می کند.». “استراتژی” در نظریه زمینه ای مي تواند معادل “همبستگی” در نظریه سازی آماری در نظر گرفته شود.

کدگذاری محوری با شناسایی و اکتشاف سایر شرایط حمایتی یا تضعیف کننده که تأثیرات کمتری بر متغیرهای مرکزی دارند ، ادامه می یابد. این طبقات هستند که برچسب زمینه ها و شرایط مداخله گر مي‌خورند. نمونه هایی از مطالعه گراندد تئوری در مورد اثرات سوء استفاده جنسی کودکان ممکن است شامل “محافظت توسط فرد بالغ دیگری” باشد ، که در صورت وجود در طبقه اصلی بهبود حاصل مي شود(تأثیر مثبت می گذارد) ، اما به خودی خود برای جلوگیری از آسیب كافي  نیست. سرانجام ، عواقب و پيامدها با دقت شناسایی و توصیف می شوند.

شناسایی پیامد ها

اینها شامل همه پيامدهاي حضور طبقه مركزي در همه تعاملات (استراتژی ها) آن با زمینه ها ، شرایط مداخله گر ، خصوصیات ، ابعاد مي باشد. پيامدها توصیف می کند چه اتفاقی می افتد وقتي طبقه اصلي يا مركزي در شرایط خاص پیدا ميشود يا ظاهر ميشود. به عنوان مثال ، وقتی احساس می شود “احساس ناتوانی” بسیار شدید ميشود، حس “انزوا” و “تحقیر مکرر”  بعنوان تعامل همراه ميشوند و نتيجه و پيامد آن ممکن است “افسردگی” باشد.

توجه داشته باشید که این عواقب پیش فرض نیستند ،بلكه توسط بسیاری از شرکت کنندگان در مطالعه ، با دقت از گزارش ها و توصیفات واقعی تجربیات آنها استخراج شده است. پیش فرض های مربوط به این تئوری را باید بيرون منزل گذاشت (در نظر نگرفت و در كارمان دخالت ندهيم ).

  1. کدگذاری انتخابی

نوع سوم کدگذاری، کدگذاری انتخابی، است كه طبقات كدگذاري محوري را به زیر طبقات خود و به طبقه مرکزی مرتبط مي كند. در آموزش پژوهش كيفي، کدگذاری انتخابی را فرایند انتخاب پدیده اصلی شما (طبقه هسته) معرفي مي كندکه در اطراف آن تمام پدیده های دیگر (دسته های زیرمجموعه) گروه بندی می شوند، گروه بندی ها را مرتب می کنند، نتایج را مطالعه می کنند و در صورت لزوم دوباره مرتب می شوند. لازم است به داده ها وفادار باقی بماند، بنابراین در کدنویسی انتخابی، محقق اغلب بر ميگردد به چیزهایی كه استخراج كرده تا اطمینان حاصل شود که آنچه دريافت كرده است، درست است ؟.

از این نوع آخر کدگذاري، محقق نظریه زمینه ای به سمت توسعه مدلی از فرایند و یک سیستم تراکنشي حرکت می کند که اساساً داستان نتیجه تحقیق را باز می گوید. ایجاد یک «خط داستان» تحت اللفظی یکی از شیوه های انجام کدگذاري انتخابی است. خط داستان در وراقع، کدگذاری محوری را در روایتی منسجم روایت می کند. بسیاری از محققان نظریه زمینه اي یک ماتریس مشروط، یک نمودار یا عکس از طبقات، تعاملات، روابط بين طبقات و زير طبقات  ایجاد نمی کنند. اما ماتريس شرطي ابزاري مفيد است در ايجاد خط داستاني روايت كه در برگيرنده گراندد تئوري است.

نظريه زمينه‌اي يا گراندد تئوري چيست؟

نظريه زمينه‌اي يا گراندد تئوري یک رویکرد تحقیق کیفی است که تلاش می کند نظریه‌هایي براي فهم و درک پديده ها بر اساس داده های دنیای واقعی توسعه دهد. گراندد تئوري (اشتراوس و كوربين، 1990 و 1998، كوربين و اشتراوس، 2008) ریشه  در تعامل گرایی نمادین دارد و بر اساس این دیدگاه است که واقعیت در بین مردم مذاکره می شود، همیشه در حال تغییر است و دائماً تكامل پيدا مي كند.

کلمات كليدي در گراندد تئوري

کلمه کلیدی اول در گراندد تئوري، «نظریه» است که در علم به معنای بیان یا مدل توضیحی بر اساس شواهد تحقیقاتی است. بر خلاف برخی اشکال دیگر از رويكردهاي کیفی، نظریه زمینه ای تلاش می کند فراتر از توصیف غنی (که آن را نیز دنبال می کند) برود و به توضیح پدیده های مورد نظر مي پردازد.

کلمه کلیدی دوم، “زمينه اي” است كه به معناي اين است كه اين توضیح پديده از «زمینه» بر مي آيد كه برگرفته از همان تجربیات واقعی افراد، کلمات، رفتارها و دیگر داده های به دست آمده از افرادی که مستقیماً درگیر موضوع هستند، ميباشد.-کارگاه گراندد تئوري

به عنوان مثال، اگر کسی مایل به توسعه يک نظریه زمینه ای در مورد اثرات سوء استفاده جنسي دوران کودکي در عملكرد بزرگسالي باشد، محقق ممكن است انواع مختلفي از داده ها را از افرادي كه تجربه سواستفاده جنسي در دوران كودكي داشته اند را جمع آوري كند و در مورد چگونگي اثر گذاري سوء استفاده دوران كودكي بر عملكرد بزرگسالي بر اساس اطلاعاتي كه از اين افراد بدست مي آورد، تئوري بسازد.

مشخصه منحصر به فرد اين رويكرد اين است كه ممكن است محقق بارها لازم باشد بر اساس ديد اوليه كه از تحقيق بدست آورده است ، به زمينه و بستر تحقيق بر گردد و مجدد با مشاركت كننده در تحقيق مصاحبه كند و از آنها سوالات ديگري پرسيده تا بتواند نتيجه گيري خود را تائيد يا اصلاح كند.

ابزارهای اولیه کشف در نظريه زمينه‌اي يا گراندد تئوري

ابزارهای اولیه کشف در گراندد تئوري، مصاحبه ها و مشاهدات هستند. با این حال گراندد تئوري  از اهداف توصیفی و تفسیری فراتر می رود و هدف آن ساختن نظریه ها است. هدف نهایی این رویکرد توسعه و استخراج تئوری هایی است که بر اساس واقعیت هستند و بر پایه داده های جمع آوری شده از افرادی است که در واقع با مسائل مورد بررسی، درگیر هستند.-کارگاه گراندد تئوري

یک نظریه زمینه ای  يا گراندد تئوري، نظریه ای است که از طریق جمع آوری و فهميدن داده های مربوط به موضوع در دست کشف، توسعه یافته و به طور مشروط تأیید می شود. امید این است که چنین تئوری هایی منجر به درک بهتر پدیده مورد علاقه و ایده هایي براي اعمال برخی کنترل ها بر پدیده موردنظر شود. اگرچه نظریه زمینه اي فرايندي دقيق وسختگيرانه دارد، اما خلاقیت نقش مهمی در آن فرایند دارد.

در مورد استفاده از ادبیات در رویکرد نظریه زمینه ای اختلاف نظرهايي وجود دارد، برخي معتقد هستند كه دانستن زودهنگام ادبيات تحقيق در اين نوع رويكرد موجب ميشود كه خلاقيت كم تر شود و موجب شود طبقات، دسته بندي ها و نتايج مطالعات پيشين موجب محدود كردن خلاقيت محقق در كشف فرمولهاي جديد شود.

 

 

پژوهشگر كيفي بايد چه ويژگي هايي داشته باشد؟

محقق كيفي لازم است برخي مهارتها را در خود تقويت كند تا بتواند داده هاي خوب جمع اوري كرده و بخوبي تحليل كند و اعتبار نتايج كار پژوهشي خود را افزايش دهد. با توجه به اينكه ابزار پژوهش در تحقيق كيفي، محقق است بنابراين مهارتهاي محقق در كيفيت پژوهش كيفي بسيار تاثيرگذار است. تحقيق كيفي در واقع يك هنر است كه پژوهشگر زماني ميتواند ادعا كند كه آن را فراگرفته كه درگير پزوهش شود دقيقا مانند فراگيري يكي از شاخه هاي هنر مانند نقاشي و موسيقي. تا محقق در درياي تحقيق شنا نكند، درك درستي از پژوهش كيفي نخواهد داشت. برخي از مشخصات مهم پژوهشگر كيفي عبارتند از :

1. قدرت تفكر انتزاعي (abstract Thinking)  كه در آن فرد توانايي شناسايي عمق مفاهيم و تجربيات و تفاسير پاسخگويان را خواهد داشت. در واقع محقق لازم است بتواند انتزاعي فكر كند و آنچه كه در پس پشت تفاسير و تجربيات افراد از پديده هاي گوناگون است شناسايي كند و آن ها را استخراج كند.

2. قدرت انعطاف پذيري: محقق لازم است به ابهام در نتايج واقف بوده و بعلت پيچيده بودن پديده هاي اجتماعي، در دريافت نقدهاي مفيد منعطف باشد. انتظار بدست آمدن نتايج بسيار شفاف  و مشخص و با لبه هاي منظم را نداشته باشد بلكه پديده هاي اجتماعي در هم تنيده هستند و با هم در ارتباط نزديك بوده و لازم است محقق بتواند ابهام فوق را تحمل كند.

3. محقق كيفي لازم است با فرضيات قبلي خود و سوگيريهاي خود كه ممكن است بر جمع آوري داده  و تحليل كيفي تاثير بگذارد كاملا آشنا باشد و در تمام طول تحقيق کیفی به آنها  آگاه بوده و از آلوده كردن نتايج با آنها جلوگيري كند.

4. محقق لازم است نسبت به كلام و رفتار پاسخگو حساسيت لازم را داشته باشد و معناي آنها را درك كند. برخی به ‌‌”حساسیت‌ نظری‌‌” محقق اشاره دارند. حساسیت نظری بـرای‌ ارزیابی‌ مهارت و آمادگی محقق برای انجام یک‌ تحقیق کیفی گاه كاربرد دارد. حـساسیت نظری نشان‌دهنده آگاهی محقق از معانی‌ داده‌ها، بینش‌ و توانایی معنا بخشیدن به داده‌ها، ظرفیت درک و توانایی جدا كردن  موارد مرتبط از نامرتبط است. حساسیت نظری از‌ طريق مرور ادبيات تجربي و نطري، تجارب حرفه‌ای و شخصی ممكن است بدست آيد.

5. خلاقيت محقق يكي از مشخصات مهم پژوهشگر كيفي است كه بتواند با قدرت خلاقيت و نوآوري مفاهيم استخراج شده را به طرزي نوآورانه ارائه كند.

6.  لازم است پژوهشگر كيفي گهكاه چند قدم از موضع خوب عقب برود و تحليل خود را از فاصله بيشتر بازنگري و نقد كند و مجدد به كار و ادامه آن بپردازد .

7. محقق گراندد تئوري ترجيحا بهتر است بر روي موضوعي كار كند كه دغدغه او بوده و مجذوب آن باشد.

با توجه به اينكه بيشتر پژوهشگران و دانشجوياني كه كار كيفي گراندد تئوري را آغاز مي كنند، در ابتدا ممكن است اين مهارتها را نداشته باشند، لازم است كار خود را در كنار مشاورين و اساتيد راهنمايي با تجربه كار تحقیق كيفي و ترجيحا” گراندد تئوري دنبال كنند.